HRANT DİNK VAKFI SUNUŞU

Türkiye ve Ermenistan arasında her alanda ilişkilerin geliştirilmesi ve teşvik edilmesi, kurulduğu 2007 yılından bugüne Hrant Dink Vakfı'nın öncelikli amaçları arasında yer alıyor. Vakıf, iki ülke arasındaki doğrudan temasları artırmayı, ortak çalışma alanları geliştirmeyi ve ilişkilerin normalleştirilmesi için inisiyatifler oluşturmayı hedefleyen çalışmalar yürütüyor.

Türkiye ile Ermenistan arasında 1993'ten beri diplomatik ilişki yok ve kara sınırı kapalı. 2009 yılında diplomatik ilişkilerin kurulması ve sınır kapılarının açılması için imzalanan protokoller, ne yazık ki hayata geçmedi. Protokollerle başlaması hedeflenen normalleşme sürecinin sonuçsuz kalmasına ve siyasi alanda ilişkisizlik ve diyalogsuzluk ortamının hakim olmasına rağmen Türkiye ile Ermenistan arasında sivil toplum alanında geliştirilen işbirlikleri devam ediyor.

Hrant Dink Vakfı olarak, bu alandaki mevcut çalışmalardan ilham ve güç alarak, hem sivil toplum faaliyetlerini güçlendirmek, hem de sivil toplumda kurulan diyaloğu kamu diplomasisine dönüştürebilmek için, 2016 yılında, Berghof Vakfı işbirliğiyle, Türkiye-Ermenistan Uzmanlar Diyalog Grubu'nu oluşturduk.

Her iki ülkeden, siyaset, akademi ve sivil toplum alanlarında çalışan uzmanlardan oluşan Diyalog Grubu, Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleşmesine yönelik bir güven artırıcı önlemler listesi geliştirmek amacıyla çalışmalarına başladı. İstanbul, Ankara ve Yerevan'da bugüne kadar beş kez toplanan grup, ana odağını iki komşu ülke arasındaki ilişkilerin normalleşmesi olarak belirledi. Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleşmesine yönelik, protokol süreci de dahil, geçmiş girişimlerden çıkarılan dersleri ve hem bölgedeki, hem de dünyadaki güven artırıcı süreç örneklerini incelemek üzere, konunun uzmanlarını toplantılarına davet ederek görüşmeler yaptı. Bu görüşmeler ışığında, çeşitli alanlardaki mevcut engellerin bir haritasını çıkardı ve uygulanabilir güven arttırıcı önlemleri araştırmak amacıyla olası fırsatlara dair beyin fırtınası yaparak çalışmalarına devam etti.

Diyalog Grubu, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkisizlik sürerken yaşanan insani sorunların çözümüne dair güven artırıcı önlemler geliştirmeyi birinci önceliği olarak belirledi. Bu süreçten en çok etkilenen gruplardan biri olan, Türkiye'deki Ermenistan vatandaşı göçmenlerin karşı karşıya kaldığı insani sorunların çözümüne yönelik her iki ülke tarafından atılabilecek adımlar üzerine çalışmaya karar verdi. Diyalog Grubu, herhangi bir çözüm önerisi geliştirmeden önce, ilk etapta bilimsel yollarla bu grubun fotoğrafını çekmek ve sorunları tespit etmek ihtiyacı duydu. Bu raporda bulgularını okuyacağınız araştırmanın yürütülmesi fikri de böyle ortaya çıktı.

Araştırma sürecinde gözlemlediğimiz üzere, Türkiye'de yaşayan Ermenistan vatandaşı göçmenler ile çocukları, eğitim ve sağlık haklarına erişimden istihdama, çeşitli alanlarda sorunlarla karşılaşıyor. Örneğin, acil durumlarda, Türkiye'deki Ermenistan vatandaşı göçmenlere doğrudan hizmet/yardım sunacak herhangi bir resmî makam bulunmuyor. Saha araştırmasında aktarılan bilgilere göre, aile bireyleri Türkiye'de vefat eden göçmenler, yakınları için ölüm belgesi çıkarmakta ve cenazelerini Türkiye'den Ermenistan'a nakletmekte güçlüklerle karşılaşıyorlar. Araştırma esnasında karşılaştığımız can yakıcı vakalardan bir diğerinde ise hafıza kaybı nedeniyle Türkiye'de bir hastaneye getirilen, kimlik belgesi olmadığından, kim olduğu ve uyruğu ancak parmak izi alınarak tespit edilen Ermenistan vatandaşı bir kadının tedavi sürecinin tamamlanabilmesi için hastane yetkililerinin Türkiye'de ya da Ermenistan'da hangi kurumdan nasıl destek alacaklarını bilmediklerini görüyoruz.

Araştırma bulgularını derleyen bu raporun, iki ülke arasında konsolosluk ilişkilerinin olmadığı bu ortamda, kırılgan koşullarda yaşamını sürdüren Ermenistan vatandaşı göçmenlerin ihtiyaçlarını görünür kılacağını umuyor; bu grubun gündelik düzeyde karşılaştığı insani sorunların ortadan kaldırılması amacıyla iki ülkenin birlikte atacağı adımlara ve geliştireceği ortak projelere vesile olmasını arzu ediyoruz.

Diyalog Grubu, bu raporda dile getirilen insani sorunların çözümüne yönelik iyileştirici somut adımların atılması için çalışmalarına devam edecek. Bu raporda yer alan tespitlere ek olarak, konunun hukuki boyutları ve her iki ülkeden uzmanların katılımıyla oluşturulabilecek destek mekanizmaları da dahil olmak üzere, ne yapılması ve nasıl yapılması gerektiğine dair, ortak akılla hayata geçirebilecek öneriler üzerinde çalışacak.

Bu vesileyle, araştırmayı başından sonuna büyük bir titizlikle yürüten İstanbul Bilgi Üniversitesi Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi'ne; araştırmanın farklı aşamalarındaki odak grup, anket ve mülakatlarda hikâyelerini bizimle paylaşan yetişkin ve çocuk katılımcılara; bu alandaki çalışmaların ve doğrulanabilir verilerin eksikliğinden hareketle bu araştırmanın yürütülmesini birinci önceliği olarak gören ve sürecin her aşamasını yakından takip ederek görüş ve tavsiyelerini bizden esirgemeyen Türkiye-Ermenistan Uzmanlar Diyalog Grubu'na teşekkürlerimizi sunuyoruz.

Raporun tamamını buradan okuyabilirsiniz.